Języki żydowskie w Europie

Żydzi mają długą i zwykle bolesną historię w Europie. Chociaż oryginalnym językiem żydowskim jest hebrajski, po zburzeniu Drugiej Świątyni Jerozolimskiej (70 rne) społeczność żydowska odeszła od codziennego używania tego języka, uznając go za język święty. Pod koniec pierwszego wieku naszej ery Żydzi pozostający w Palestynie używali języka aramejskiego (nadal żywego w Lewancie), zaś ci rozproszeni po Imperium Rzymskim przestawili się na łacinę. Ale w końcu imperium upadło. Co dalej?

Wykształcenie się europejskich języków żydowskich

Znanych jest wiele języków żydowskich w Europie: ladino (judeohiszpański), judeoangielski, judeoniemiecki, judeogrecki, judeofrancuski i judeoprowansalski, judeoportugalski, judeowłoski, judeosłowiański i najbardziej znany z nich jiddisz. Oprócz tego ostatniego języki te były bardzo podobne do języków społeczeństw nieżydowskich, chociaż bardziej konserwatywne od ogólnego języka i zawierające wiele zapożyczeń z hebrajskiego. Obecnie jiddisz posługuje się około półtora miliona native speakerów, ladino może się pochwalić najwyżej jedną dziesiątą tej liczby, zaś pozostałe języki albo wymarły albo posiadają niewielką ilość starszych native speakerów. Chociaż osoba znająca hiszpański zrozumie osobą mówiącą w ladino (i podobnie rzecz się ma z innymi żydowskimi językami i ich gojowskimi odpowiednikami), jiddisz jest tak różny od niemieckiego, iż o zrozumieniu można mówić tylko w przypadku podstawowych fraz.

O jiddisz słów kilka

Jiddisz rozpoczął swoje życie w czternastym wieku. Wówczas był to po prostu ówczesny niemiecki zapisywany alfabetem hebrajskim oraz z licznymi hebrajskimi zapożyczeniami w słownictwie dotyczącym religii. W tamtej epoce niemiecki Żyd i goj mogliby bez problemu dogadać się w tym języku. Co więcej, na tej język tłumaczone były również romanse rycerskie popularne w średniowieczu. Później jednak drogi tych dwóch języków się rozeszły i to dosłownie – pod koniec średniowiecza ze względu na prześladowania religijne ludność żydowska zaczęła migrować na tereny Europy Środkowo-Wschodniej i Wschodniej, tracąc tym samym kontakt z żywym językiem niemieckim. W tym okresie jiddisz zaczął podlegać silnym wpływom słowiańskim, co widać w obecnej formie języka. Pod koniec dziewiętnastego wieku jiddisz przeżył rozkwit jako sekularny język literacki. W przededniu II Wojny Światowej liczba użytkowników jiddisz wynosiła około 12 milionów, z czego jednak połowa poniosła śmierć w Zagładzie.

Współczesne języki żydowskie

Oficjalnym językiem Izraela jest zrewitalizowany starożytny hebrajski, którego uczą się Żydzi przybywający do tego kraja z całego świata. Ponadto większość Żydów na świecie zna język angielski, nawet jeśli nie jest to ich ojczysty język. Imigranci i uchodźcy z kolei posługują się głównie językami krajów z których przybyli. Jest też mniejszość, która nadal posługuje się jiddisz – w języku tym wychodzą gazety i książki, naucza się w nim w szkołach i na uniwersytetach, a liczba mówiących stopniowo wzrasta.

Targ w Jerozolimie - źródło.
Targ w Jerozolimie – źródło.

Zobacz także nasze inne rankngi i poradniki:

« || »

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *